Onze voornaamste bron bij deze korte bloemlezing uit de historie van Swartbroek vormt het prachtig geïllustreerde boek: "Swartbroek, verleden en heden", waarin de geschiedenis van ons kerkdorp uitgebreid wordt behandeld door onze dorpsgenote Winnie van Oorschot.
Voor de totstandkoming van dit boek was een werkgroep uit ons dorp actief. Zij doken in de archieven, interviewde mensen uit Swartbroek die nog van vroeger konden verhalen en zij verzamelden unieke foto's en documenten.
De precieze ontstaansgeschiedenis van Swartbroek is niet bekend, die van de naam van ons dorp is wel te herleiden. Een broek is namelijk moerasland dat door allerlei houtgewassen wordt overwoekerd. De bladeren van die gewassen bedekken de bodem van het water en geven er een zwarte schijn aan. Vandaar de naam Swartbroek, die overigens ook elders in Nederland wel voorkomt. De schrijfwijze heeft in de loop der tijd veel variaties gekend. Zo duidt een kaart uit 1730 ons dorp aan als: "Swertbroeck".
Wel is bekend dat Swartbroek tussen 1500 en 1600 erkend wordt als gehucht en in die tijd worden twee vertegenwoordigers van Swartbroek gekozen in het bestuur van de stad en de buitenie van Weert. Er zijn nog zeven andere gehuchten die tot die buitenie behoren, zoals o.a. Tungelroy, Hushoven, Keent, Laar en Boshoven. In 1583 wordt er een scheiding ingevoerd tussen de opbrengsten van de stad en die van de gehuchten. Er komen twee aparte burgemeesters, met ieder hun eigen financiële boekhouding en Swartbroek levert drie opeenvolgende buitenburgemeesters. In genoemde periode is Swartbroek nog dun bevolkt, maar liggen er wel enkele grote boerderijen rond de kom van het dorp. Zo dateren de Ruttenhof, Hansenhof, Hennenhof en Krangerhof uit deze periode en heeft Swartbroek een eigen kapel: de St. Corneliuskapel.
De St. Corneliuskapel heeft nog tot in deze eeuw (1965) standgehouden, al maakte uitbreiding van de bevolking wel een vergroting noodzakelijk. De huidige kerk werd in 1925 in gebruik genomen. Zo'n acht jaar later wordt het rectoraat van Swartbroek tot parochie verheven. Zowel een straatnaam (Rectorijstraat) alsook de vroegere Rectorij, een gebouw met historische waarde aan de Pelmersheideweg, herinneren nu nog aan dit stukje geschiedenis.
Daarom is het aardig kort in te gaan op de moeite die men zich vroeger moest getroosten om priesterlijke zorg in Swartbroek te realiseren. De eerste inspanningen om een eigen priester voor Swartbroek te krijgen dateren uit 1770.
De argumenten zijn zeer praktisch van aard. De kapel van
Swartbroek is zover verwijderd van de parochiekerk van Weert dat
bewoners zo'n vijf kwartier over slecht begaanbare wegen langs
moerassen en peelbanen moesten lopen. Voor oudere mensen en
zwangere vrouwen is dat bezwaarlijk en ook catechismusles voor
kinderen is ondoenlijk. Zo komt het ook voor dat zieken
overlijden voordat de geestelijke hen de sacramenten heeft kunnen
toedienen, of dat kinderen niet op tijd gedoopt kunnen
worden.
De financieringsperikelen zijn er mede debet aan dat het tot
1776 duurt alvorens Swartbroek een eigen rector krijgt. Enige
tijd later wordt gestart met de bouw van de Rectorij.
Omstreeks 1772 telt Swartbroek ongeveer 25 boerderijen en wonen er zo'n 150 personen boven de 11 jaar. De wegen in en om het dorp zijn dan nog niet verhard, hetgeen het moeilijk maakt om producten te vervoeren. Uit gegevens omtrent de bevolking uit 1796 blijkt Swartbroek dan te bestaan uit 32 huishoudens of gezinnen, waarbij het gemiddeld aantal personen per gezin 4,5 bedraagt. Van die 32 gezinshoofden zijn er maar liefst 30 landbouwer. In deze tijd is de bevolking voor honderd procent katholiek en vormt zij een zuiver agrarische gemeenschap. Swartbroek heeft dan al een lagere school en de schoolmeester uit die tijd is de dan 30-jarige Pierre Maes.
In de vorige eeuw heeft Swartbroek een smederij (1830), een klompenmaker (1830), een steenbakkerij (1840) en een melkfabriekje (1890) gekend. Begin deze eeuw waren er diverse winkeltjes en op enig moment telde Swartbroek zelfs 17 cafés. Dat lijkt enorm veel. Veelal werden deze gerund door boeren die een deel van de boerderij als café hadden ingericht.
De smederij van de familie Derckx maakt deze eeuw in aansluiting op ontwikkelingen in de landbouw diverse stadia door, hetgeen uiteindelijk resulteert in het nu in Weert gevestigde staalconstructiebedrijf Gebroeders Derckx. Een ander bedrijf dat door zijn ontstaan en historie eveneens lang met Swartbroek verbonden was, is vervoersbedrijf van Heur. Tot 1988, wanneer het bedrijf verhuist naar Weert, waren de vrachtwagens van van Heur een bekend gezicht in Swartbroek.
Naast het kerkgebouw is ook de molen "De Hoop" beeldbepalend voor Swartbroek. Ook deze, nu nog in gebruik zijnde molen, heeft een rijke geschiedenis die nog verder terug gaat dan het jaar van vestiging in Swartbroek (1904). De meest recente ingrijpende operatie werd in 1986 afgerond door de eigenaars de gebroeders Adriaens. Het betreft een enorme gedaanteverwisseling waarbij de molen wordt omgebouwd van belt- naar stellingmolen. Wanneer dit karwei, na jaren, geklaard is viert het hele dorp drie dagen feest, een feest waarbij alle Swartbroekse verenigingen betrokken zijn. De molenaar Will Fijten maalt dagelijks gemiddeld tien ton graan voor warme bakkers. Op feestelijke dagen draait de molen voor vele passanten en vaak is de molen dan ook te bezichtigen.